مقاومت؛ سنت همیشگی مردان خدا در میدان‌های سخت

در آیه ۲۵۰ سوره بقره، درست در لحظه رویارویی سپاه اندک تالوت با جالوت قدرتمند، زبان مؤمنان به دعا برای صبر و ثبات قدم باز می‌شود و گویا سنت همیشگی مردان خدا را یادآور می‌شود که در میدان‌های سخت، باید ایستاد و عقب‌نشینی نکرد.

کد خبر: ۱۸۸۸۴

سه‌شنبه ۱۴ بهمن ۱۴۰۴ / 14 November 1404

پایگاه خبری تحلیلی فرقه نیوز: تاریخ ایمان، تاریخ ایستادن است، ایستادن در برابر ترس، تهدید، فریب قدرت و وسوسه عقب‌نشینی. قرآن کریم در آیات متعددی، این سنت همیشگی را روایت کرده است، سنتی که در آن، پیروزی نه از دل شمار نفرات، بلکه از دل پایداری، ایمان و اتصال به خدا متولد می‌شود. آیه ۲۵۰ سوره بقره، در بطن داستان تالوت و جالوت، یکی از شفاف‌ترین تصاویر این منطق الهی را پیش روی انسان می‌گذارد.

نبرد تالوت و جالوت، نبردی نابرابر

بنی‌اسرائیل پس از سال‌ها تحقیر و شکست، خواستار فرمانده‌ای شدند تا آنان را به نبرد با دشمنانشان ببرد. خداوند «تالوت» را به فرماندهی برگزید، انتخابی که با اعتراض بسیاری همراه شد. تالوت نه ثروتمند بود و نه از خاندان‌های پرنفوذ. اما معیار الهی چیز دیگری بود: «گستردگی در علم و قدرت جسمی». این آغاز درسی بزرگ است، مقاومت، پیش از آنکه ابزار بیرونی بخواهد، به شایستگی درونی نیاز دارد.

در مسیر نبرد، آزمون‌ها یکی پس از دیگری فرا رسید. بسیاری در همان راه جدا شدند. سپاه اندکی باقی ماند، البته اندک، اما آگاه. آنگاه که لشکر ایمان در برابر سپاه عظیم جالوت ایستاد، واقعیت تلخ نابرابری آشکار شد. اینجا همان نقطه‌ای است که معمولاً منطق مادی شکست را قطعی می‌داند. اما قرآن، درست در همین نقطه، نگاه را تغییر می‌دهد.

دعای مقاومت، ترجمان ایمان در میدان عمل

آیه ۲۵۰ سوره بقره چنین روایت می‌کند که «وَلَمَّا بَرَزُوا لِجَالُوتَ وَجُنُودِهِ قَالُوا رَبَّنَا أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا وَثَبِّتْ أَقْدَامَنَا وَانصُرْنَا عَلَى الْقَوْمِ الْکَافِرِینَ»

این آیه و دعا که در قرآن آمده در واقع بیانیه‌ای برای مقاومت است. آنان پیش از درخواست پیروزی، سه چیز می‌خواهند، صبر، ثبات قدم و سپس نصرت. این ترتیب تصادفی نیست. در منطق الهی، پیروزی نتیجه طبیعی ایستادگی است، نه جایگزین آن. مردان خدا می‌دانند که اگر صبر فرو بریزد و قدم‌ها بلرزد، حتی وعده‌های بزرگ هم به سرانجام نمی‌رسد.

«أَفْرِغْ عَلَیْنَا صَبْرًا» یعنی صبری فراگیر، نه مقطعی؛ صبری که بر دل و عقل و عمل جاری شود. «ثَبِّتْ أَقْدَامَنَا» یعنی ثبات در میدان، نه فقط در شعار و تنها پس از این دو، نوبت به «وَانصُرْنَا» می‌رسد. این آیه نشان می‌دهد که مقاومت، یک حالت انفعالی نیست؛ تصمیمی آگاهانه و فعال است.

پیروزی اقلیت مقاوم بر اکثریت متکبر

ادامه داستان، نتیجه این منطق را آشکار می‌کند. سپاه اندک تالوت، با همین روحیه، بر لشکر عظیم جالوت پیروز می‌شود و داوود، جوانی گمنام، جالوت را از پای درمی‌آورد. این صحنه، یک قاعده تاریخی را تثبیت می‌کند و آن اینکه زمانی که ایمان با مقاومت گره می‌خورد، معادلات قدرت فرو می‌ریزد. آنچه امپراتوری‌ها را شکست می‌دهد، کمبود سلاح نیست، سستی اراده است.

سیره مردان خدا، ایستادگی تا مرز جان

اگر داستان تالوت و جالوت را در امتداد تاریخ انبیا بخوانیم، درمی‌یابیم که این فقط یک واقعه نیست، بلکه یک سیره دائمی است. از نوح تا ابراهیم، از موسی تا پیامبر اسلام(ص)، خط مشترک، ایستادگی است، ایستادن در برابر فشار، تهدید و پیشنهاد سازش. مردان خدا هیچ‌گاه مقاومت را به مصلحت‌سنجی‌های زودگذر نفروختند.

آیه ۱۱۲ سوره هود؛ فرمان صریح به استقامت

در این مسیر، آیه ۱۱۲ سوره هود جایگاهی کلیدی دارد. خداوند به پیامبرش می‌فرماید که «فَاسْتَقِمْ کَمَا أُمِرْتَ وَمَنْ تَابَ مَعَکَ وَلَا تَطْغَوْا إِنَّهُ بِمَا تَعْمَلُونَ بَصِیرٌ»

این آیه، فقط توصیه اخلاقی نیست، دستور است. «فَاسْتَقِمْ» یعنی بایست، همان‌گونه که مأمور شده‌ای، نه کمتر و نه بیشتر. حتی پیامبر خدا هم از این قاعده مستثنی نیست. استقامت، یک وظیفه الهی است، نه انتخابی و سلیقه‌ای.

نکته مهم‌تر، هشدار پایان آیه است. خدا می‌گوید مراقب باشید از مسیر خارج نشوید، چرا که اعمال شما تحت نظارت الهی است. این یعنی عقب‌نشینی از جبهه حق، بی‌هزینه نیست. سکوت در برابر ظلم، کنار کشیدن از میدان مقاومت و رها کردن راه استقامت، انسان را در معرض مواخذه الهی قرار می‌دهد.

عقب‌نشینی، خط قرمز قرآن

برخلاف تصور رایج، قرآن عقب‌نشینی را نشانه عقلانیت نمی‌داند، اگر به قیمت رها کردن حق باشد. آیه ۱۱۲ سوره هود نشان می‌دهد که حتی ذره‌ای انحراف از مسیر استقامت، خطرناک است. این همان پیامی است که داستان تالوت و جالوت به زبان روایت بیان می‌کند یعنی کسانی که در میانه راه برگشتند نه پیروز شدند و نه نامی از آنان باقی ماند.

امروز ما و منطق آیات مقاومت

این آیات، صرفاً خاطره تاریخی نیستند. جهان امروز نیز میدان جالوت‌هاست، جالوت‌هایی با چهره‌های مدرن، اما همان منطق استکباری. در چنین جهانی، منطق قرآن همچنان معتبر است یعنی پیروزی از آن کسانی است که صبر می‌کنند، می‌ایستند و عقب نمی‌نشینند.

مقاومت، هزینه دارد، اما سازش ذلیلانه هزینه‌اش بیشتر است. قرآن با صراحت می‌گوید راه مردان خدا، راه ایستادگی است، راهی که از دعا شروع می‌شود، با ثبات قدم ادامه می‌یابد و در نهایت، به نصرت الهی ختم می‌شود.

وعده‌ای مشروط به ایستادن

آیه ۲۵۰ سوره بقره و آیه ۱۱۲ سوره هود، دو ضلع یک حقیقت‌اند یعنی خدا وعده پیروزی داده، اما این وعده مشروط است، مشروط به صبر، استقامت و عدم عقب‌نشینی. تاریخ نشان داده هر جا این شر‌وط رعایت شده، حتی اقلیت‌های مظلوم هم بر قدرت‌های مسلط غلبه کرده‌اند.

مردان خدا، در سخت‌ترین میدان‌ها، یک اصل را فراموش نکردند و آن اینکه راه حق، با ایستادن زنده می‌ماند و عقب‌نشینی حتی اگر موقت باشد، آغاز سقوط است.