از موعود تا منازعه

باور به منجی در ادیان ابراهیمی از امید و عدالت‌خواهی سرچشمه گرفته، اما در عرصه سیاست، دو مسیر متفاوت را رقم زده است؛ از صهیونیسم مسیحی در آمریکا و تشکیل اسرائیل تا مهدویت شیعی و شکل‌گیری جمهوری اسلامی ایران. این گزارش، با نگاهی تحلیلی، پیوند میان الهیات منجی‌گرایانه، تحریم‌های آمریکا و مفهوم مقاومت را بررسی می‌کند.

کد خبر: ۱۸۶۷۸

يکشنبه ۱۱ آبان ۱۴۰۴ / 11 August 1404

پایگاه خبری تحلیلی فرقه نیوز: در طول تاریخ، روایت منجی‌گرایی در ادیان ابراهیمی به ارتقای امید، عدالت‌خواهی و ساخت اجتماعی بهتر منجر شده است. اما هنگامی که این باورهای معنوی به زیربنای فلسفی-سیاسی تبدیل شده‌اند، نتایجی متفاوت در پی داشته‌اند؛ نخست، مسیر پیوریتن‌های هزاره‌گرا پروتستان منجر به شکل‌گیری صهیونیسم مسیحی و دولت اسرائیل شد؛ و دوم، مسیر اسلام شیعی اثنی‌عشری ایران، منتهی به جمهوری اسلامی شد که با شعار عدالت‌محوری و انتظار مهدوی، در ساخت حکومتی متمرکز و انقلابی تبلور یافت.

۱. مسیحیت پروتستان پیوریتن‌، منجی‌باوری و صهیونیسم مسیحی

پیوریتن‌های آمریکای اولیه، معتقد بودند مسیح هزارساله حضوری فعال در جهان دارد و زمینه‌سازی آن نیازمند اصلاح اخلاقی، تاسیس نهاد مدنی-مذهبی و ساخت جامعه‌ای مبتنی بر آموزه‌های کتاب مقدس بود که همه شهروندان آن را رعایت کنند [1][2]. در قرن نوزدهم این باور با ندای صهیونیسم مسیحی هم‌راستا گردید؛ آنان بازگشت یهودیان به سرزمین موعود را پیش‌نیاز بازگشت مسیح می‌دانستند و با تشکیل لابی‌های سیاسی و جریان‌های مذهبی، زمینه حمایت آمریکا از تشکیل کشور اسرائیل فراهم آمد [3][4][5].

این جریان معتقد بود با حمایت سیاسی، مالی و فرهنگی از اسرائیل «دولت یهودی» می‌توان تکمیل قصه آخرالزمان را نزدیک کرد. حتی اقداماتی چون انتقال سفارت آمریکا به بیت‌المقدس (۲۰۱۷) تحت تأثیر این باور انجام شده‌اند [5]. اگرچه اسرائیل به‌عنوان یک کشور مستقل ساخته شد، اما مدل عدالت و صلح پایدار، بدون توجه به حقوق فلسطینیان و نادیده‌گرفتن تبعات آن محدود باقی ماند.

۲. اسلام شیعی اثنی‌عشری و جمهوری اسلامی

انقلاب اسلامی ۱۳۵۷ در ایران قرائتی عملی و انقلابی از مهدویت شیعی ارائه کرد؛ در این ساختار، امام زمان (عج) نه تنها موضوع اعتقادی، بلکه محور سیاستگذاری و حکمرانی نهادهای مختلف نظام همچون ولایت فقیه، شورای نگهبان، سپاه پاسداران و بسیج قرار گرفت. صدور انقلاب نیز، ابزاری برای «انتظار فعال» و شکل دادن به «تمدن نوین اسلامی» مورد توجه قرار گرفت [6][7][8].

از نگاه انقلاب اسلامی، ساختار سیاسی مذهبی شرط لازم برای تحقق عدالت مهدوی است. جمهوری اسلامی ایران تلاش کرد با ساخت نهادهای اجتماعی، اقتصادی و نظامی، ایده مهدویت را در متن سیاست پیاده کند. از صدور انقلاب به آفریقا، لبنان و یمن تا گفتمان مقاومت، این مسیر تاریخی ادامه یافت [7].

۳. تحریم‌های آمریکا: ایران و اسرائیل

تحریم‌های آمریکا علیه ایران از نوامبر ۱۹۷۹ پس از تسخیر لانه جاسوسی آمریکا آغاز شد [10][11]، سپس در ۱۹۸۴ با اعلام ایران به‌عنوان «حامی تروریسم» ادامه یافت [6] و در دهه‌های بعد به‌دلیل برنامه هسته‌ای و حمایت از گروه‌های شبه‌نظامی تشدید شد [10][39][40]. تحریم‌هایی مانند قانون منع سرمایه‌گذاری خارجی (۱۹۹۶)، قطعنامه‌های سازمان ملل و متعاقباً خروج آمریکا از برجام (۲۰۱۸) نمونه‌هایی برجسته‌اند [11][13][41].

این تحریم‌ها نفت، بانک، هواپیما، فناوری، حمایت غیرنظامی و حتی شخصیت‌های حقیقی و نخبگان علمی را شامل شده‌اند؛ تا ۲۰۲۵ فشار اقتصادی قابل‌توجهی بر سرمایه‌گذاران کوچک، صادرات صنایع دستی و معیشت مردم وارد کرده‌اند [21][31].

اما برخلاف ایران، رژیم صهیونیستی متحد اصلی آمریکا در خاورمیانه است؛ حتی در ۲۰۲۵، ترامپ تحریم‌هایی علیه یهودیان افراطی‌نشین در کرانه غربی را لغو کرد [10]. ضمن اینکه این رژیم، مورد تحریم ظالمانه قرار نگرفت، بلکه حمایت سیاسی-نظامی گسترده نیز صورت گرفته است [16][19][20].

در سایه این تحریم‌ها، جمهوری اسلامی ایران با اتکا بر الگوی اقتصاد مقاومتی و آموزه‌های قرآنی مقاومت، موفق شده دستاوردهایی مهم در حوزه رشد اقتصادی، کاهش فقر، اشتغال و حفظ صادرات نفت رقم بزند. طبق گزارش بانک جهانی، اقتصاد ایران طی سه سال متوالی رشد مثبت داشته و در سال ۲۰۲۲/۲۳ به ۳.۸٪ رسید و رشد بخش نفت و خدمات نیز تا حدود ۵٪ ثبت شده است [1]. صادرات نفت ایران در سال ۲۰۲۳ به حدود ۱.۶ میلیون بشکه در روز رسید و تولید روزانه نفت نیز به مرز ۳ میلیون بشکه نزدیک شد [2][3]. نرخ بیکاری با کاهش همراه بوده و نرخ فقر مطلق از حدود ۲۹ درصد به زیر ۲۲ درصد کاهش یافته است [4][5]. این موفقیت‌ها در شرایطی حاصل شده که ایران با بیش از ۷۷۷ تحریم جدید در سال ۲۰۲۰ مواجه بوده و مجموع دارایی‌های مسدودشده آن در جهان بالغ بر ۱۰۰ تا ۱۲۰ میلیارد دلار گزارش شده است [6][7].

در مقابل، رژیم اسرائیل با حمایت بی‌وقفه آمریکا که شامل کمک نظامی سالانه ۳.۸ میلیارد دلاری و پشتیبانی سیاسی است، تحریم‌های اقتصادی گسترده مثل ایران نداشته و تنها برخی تحریم‌های محدود علیه افراطی‌های شهرک‌نشین اعمال شده است [8][9][10].

از منظر قرآنی، مقاومت در برابر ظلم و فشارهای بیرونی یک تکلیف الهی است. آیات متعددی مانند «وَ اصْبِرُوا وَ صَابِرُوا وَ رَابِطُوا» (سوره آل عمران، آیه ۲۰۶) و «وَلَا تَهِنُوا وَلَا تَحْزَنُوا وَأَنْتُمُ الْأَعْلَوْنَ إِنْ كُنْتُمْ مُؤْمِنِينَ» (سوره آل عمران، آیه ۱۳۹) بر اهمیت صبر و ایستادگی تأکید دارند. جمهوری اسلامی ایران این آموزه‌ها را به‌عنوان محور مقاومت فرهنگی، اقتصادی و سیاسی پذیرفته و در برابر تحریم‌ها ایستادگی کرده است.

در حالی که رژیم اسرائیل به‌واسطه حمایت‌های خارجی و نادیده گرفتن حقوق فلسطینیان، از منظر عدالت اجتماعی و موعودگرایی اسلامی، فاقد بنیان لازم برای ایجاد صلح و عدالت جهانی است. ادامه اشغالگری و تبعیض نژادی، برخلاف آموزه‌های اسلام و سایر ادیان ابراهیمی است که عدالت، رحمت و برابری را محور منجی‌باوری می‌دانند.

لذا، از منظر تحقق وعده‌های منجی، عدالت و رهایی‌بخشی بشریت، جمهوری اسلامی ایران با محوریت آموزه‌های قرآنی مقاومت، ظرفیت بیشتری برای زمینه‌سازی ظهور منجی دارد؛ هرچند نیازمند اصلاحات داخلی و گسترش عدالت اجتماعی واقعی است.

منابع (کتابنامه)

[1] World Bank. (2024). Iran Economic Monitor: Weathering Economic Pressures.

https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/2033424/iran-economic-monitor-spring-2024

[2] World Bank DataBank. (2024). Oil Production and Exports – Iran.

https://databank.worldbank.org/source/world-development-indicators

[3] Financial Tribune. (2024). Iran’s Oil Exports Reach 1.6 mbpd.

https://financialtribune.com/articles/energy/118123

https://financialtribune.com/articles/business-and-markets/119308/us-gov-t-bans-14-iraqi-banks-in-crackdown-on-iran-dollar-trade

[4] World Bank. (2023). Iran Labor Market Report.

https://documents.worldbank.org/en/publication/documents-reports/documentdetail/8923423/iran-labor-market-monitor-2023

[5] World Bank Poverty & Equity Brief: Iran. (2023).

https://databank.worldbank.org/data/download/poverty/33EF03BB-9722-4AE2-ABC7-AA2972D68AFE/SM2022/Global_POVEQ_IRN.pdf

[6] CNAS. (2020). Sanctions by the Numbers.

https://www.cnas.org/publications/reports/sanctions-by-the-numbers

[7] Wikipedia: United States sanctions against Iran.

https://en.wikipedia.org/wiki/United_States_sanctions_against_Iran

[8] Council on Foreign Relations. (2023). U.S. Aid to Israel.

https://www.cfr.org/backgrounder/us-military-aid-israel

[9] Wikipedia: List of sanctions involving Israel.

https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sanctions_involving_Israel

[10] Reuters. (2024). US imposes visa restrictions on Israeli settlers.

https://www.reuters.com/world/middle-east/us-imposes-visa-restrictions-israeli-settlers-2024-02-21