همگرایی ادیان آسمانی در مبارزه با ظلم جهانی

پایگاه خبری تحلیلی فرقه نیوز: جهان امروز، با وجود پیشرفت‌های مادی و فنی، همچنان از دو آفت کهن بشری رنج می‌برد: ظلم و استکبار. این دو پدیده، فارغ از رنگ، نژاد و مذهب، بزرگ‌ترین مانع بر سر راه کرامت انسانی و عدالت جهانی بوده‌اند. در چنین شرایطی، پرسش بنیادین این است که پیروان ادیان الهی، که مدعی پیام صلح، عدل و رهایی‌بخشی هستند، چه وظیفه‌ای در قبال این بحران دارند؟

رهبر شهید مجاهد، حضرت آیت‌الله خامنه‌ای، در پاسخ به این پرسش، مرزبندی اصلی جهان معاصر را نه میان پیروان ادیان مختلف، بلکه میان «جبهه عدالت‌خواهان و مظلومان» در برابر «جبهه ستمگران و مستکبران» ترسیم می‌کنند و می‌فرمایند: «اسلام علیه ملت‌های دیگر نیست، علیه ادیان دیگر نیست؛ علیه زور است، علیه ظلم است، علیه استکبار است، علیه سیطره‌جویی است.» بر اساس مستندات متقن از متون مقدس و بیانات ایشان، عدالت‌خواهی و مبارزه با ظلم، نه فقط یک ارزش اخلاقی، بلکه جوهره و هدف مشترک تمام ادیان الهی است و این اشتراک، می‌تواند و باید به همگرایی عملی برای نجات بشریت از سلطه ستمگران جهانی بینجامد.

هدف مشترک انبیا: اقامه قسط، گوهر مشترک ادیان

نخستین گام برای همگرایی، بازشناسی هدفی است که همه پیامبران برای آن مبعوث شده‌اند. در این زمینه، هم کلام وحی در قرآن و هم کتب مقدس دیگر ادیان بر یک حقیقت واحد تأکید دارند.

در اسلام، قرآن کریم می‌فرماید: «لَقَد أَرسَلنا رُسُلَنا بِالبَیِّناتِ وَأَنزَلنا مَعَهُمُ الکِتابَ وَالمیزانَ لِیَقومَ النّاسُ بِالقِسطِ» (۱)؛ یعنی اساس بعثت همه پیامبران، برپایی قسط و دادگری در جامعه انسانی بوده است. رهبر شهید مجاهد، با استناد به این آیه، اساس و بنیان تمام ادیان توحیدی را برپایی قسط و دادگری می‌دانند و تأکید می‌کنند که «عدالت در صدر هدف‌های اولیه همه بعثت‌های الهی است.»

در مسیحیت، انجیل متی از پیروان می‌خواهد که نخست به دنبال پادشاهی خدا و عدالت او باشند (۴). در یهودیت، سفر تثنیه بر «عدل، عدل» به‌عنوان بالاترین فرمان شریعت تأکید دارد (۷). در آیین زرتشتی، اوستا جهان را میدان مبارزه میان خیر و شر معرفی می‌کند و انسان را موظف به درهم شکستن ستم می‌داند (۱۰).

رهبر شهید مجاهد در این باره می‌فرمایند: «از نظر ما همه پیامبران خدا در این خط روشن راه پیموده‌اند و ما به همه پیامبران ایمان و عشق می‌ورزیم: «لا نفرّق بین احد من رسله». ادیان الهی... منحصراً راه تعالی معنوی بشر را در بنای دنیایی سالم و به دور از عوارض طغیان‌ها، خودخواهی‌ها و تنگ‌نظری‌های قدرت‌طلبان دانسته‌اند و برای ایجاد چنین دنیایی مجاهدت کرده‌اند.»(۱۴)

بنابراین، اقامه عدل نه یک شعار سیاسی، بلکه فریضه‌ای مشترک و فراگیر در تمام ادیان توحیدی است و این نقطه اشتراک، مستحکم‌ترین بنیان برای همگرایی به شمار می‌رود.

مرزبندی واقعی: جبهه توحید در برابر طاغوت

یکی از مهم‌ترین تحلیل‌های رهبر شهید مجاهد در این زمینه، نفی مرزبندی‌های ساختگی است. ایشان معتقدند که تضاد اصلی جهان معاصر، تضاد میان مسلمان، مسیحی یا یهودی نیست، بلکه تقابل میان «جبهه توحید و عدالت‌خواهی» و «جبهه طاغوت و استکبار» است. این نگاه، مبتنی بر قاعده‌ای فرادینی و فطری است که در تعالیم همه پیامبران الهی وجود دارد.

در اسلام، قرآن کریم می‌فرماید: «لا تَظلِمونَ وَ لا تُظلَمون» (۲). رهبر شهید مجاهد، با استناد به این آیه، اساس کار حکومت اسلامی را «مقابله با ظالم و مبارزه با ظلم» معرفی می‌کنند و می‌فرمایند: «جمهوری اسلامی با ظلم مخالف است، با ظالم مبارزه می‌کند، در مقابل زورگویی و زیاده‌خواهی ظالمان و مستکبران هم با همه وجود می‌ایستد و عقب‌نشینی نمی‌کند.»

در مسیحیت، کتاب اِشَعیا وضع‌کنندگان قوانین ظالمانه را به‌شدت نکوهش می‌کند (۶). در یهودیت، کتاب مزمور بر حمایت از مظلومان و نابودی ستمکاران تأکید دارد (۸). در آیین زرتشتی نیز اوستا بر وظیفه مؤمنان برای ایستادگی در برابر ستمکاران تأکید کرده است (۱۲).

رهبر شهید مجاهد در تبیین این مرزبندی می‌فرمایند: «مقابله جمهوری اسلامی با آن کسانی که با آنها مقابله دارد، مقابله با ظلم است، مقابله با استکبار است، مقابله با تجاوز است. ما با دولت‌ها، با کشورها و با ملت‌ها به خودی خود هیچ معارضه‌ای نداریم؛ ما با ظلم مخالفیم، با استکبار مخالفیم، با تجاوز مخالفیم.» ایشان همچنین بر این نکته تأکید دارند که «مبارزه با استکبار... یکی از مهم‌ترین مصادیق عدالت است.»

در این چارچوب، هر نظام سلطه‌گری که از ابزار علم، ثروت و رسانه برای ترویج بی‌عدالتی استفاده کند، مصداق طاغوت است. پیروان واقعی ادیان، به دلیل تعهد ایمانی خود، نمی‌توانند در برابر این طغیان‌ها بی‌تفاوت بمانند و رسواسازی ساختارهای ظالمانه و نفی معیارهای دوگانه استکبار، وظیفه‌ای مشترک برای همه ادیان به شمار می‌آید.

مسئولیت رهبران ادیان: فراخوان به ایستادگی مشترک

بر اساس تعالیم مشترک ادیان، رهبران دینی مسئولیت خطیری بر عهده دارند و متون مقدس، آنان را به دفاع از مظلومان و ایستادگی در برابر ستم فرامی‌خوانند.

در اسلام، نهج‌البلاغه بر یاری مظلوم، بدون مرزبندی، تأکید دارد: «کونوا لِلظّالِمِ خَصمًا وَ لِلمَظلُومِ عَونًا» (۳). رهبر شهید مجاهد، با استناد به این وصیت امیرالمؤمنین علی (علیه السلام)، می‌فرمایند: «امیرالمؤمنین، مظهر اسلام واقعی، وصیتش به عزیزترین عناصر عالم، یعنی دو فرزندش، این است که با ظالم دشمن باشید؛ با ظالم خصومت کنید؛ وَ لِلمَظلُومِ عَوناً.» ایشان همچنین در تبیین وظیفه حکومت اسلامی می‌فرمایند: «نظام سیاسی اسلام با ظلم مخالف است، با ظالم مخالف است؛ خیلی ساده. دستور دارد: «کونا لِلظّالِمِ خَصماً.»

در مسیحیت، کتاب امثال سلیمان، به صراحت، وظیفه دینداران را دفاع از حقوق محرومان معرفی می‌کند (۵). در یهودیت، کتاب اشعیا، صلح واقعی را ثمره عدالت می‌داند (۹). در آیین زرتشتی، اوستا بر پیروزی نهایی راستی بر ستم تأکید دارد (۱۱).

رهبر شهید مجاهد در پیام به اجلاس هزاره رهبران دینی جهان (۹ شهریور ۱۳۷۹)، مسئولیت رهبران مذهبی را بسیار سنگین ارزیابی کرده و فرموده‌اند: «رهبران ادیان، امروز خود را جانشینان پیامبران و دنباله‌روان و ادامه‌دهندگان راه آنان می‌شمارند. هدف ادیان چه بوده و پیامبران به مخاطبان خود، چه پیامی را از سوی خداوند متعال عرضه کرده‌اند؟ پاسخ به این سؤال باید امروز راه و روش همه کسانی را که پرچم ادیان را در دست دارند، روشن سازد.» (۱۴)

ایشان در ادامه تأکید کرده‌اند که «شایسته نیست که برنامه پیام‌آوران سعادت انسان را به عمل فردی در رابطه روحی او با خدا منحصر دانسته و عرصه عظیم رابطه انسان با انسان، فرد با جامعه، انسان با محیط زیست و تشکیل نظام اجتماعی و سیاسی را از آن محروم بدانیم.»

بر این اساس، رهبران ادیان وظیفه دارند جبهه‌ای واحد بر اساس ارزش‌های مشترک ایجاد کنند، چهره واقعی جریان‌های ظالم را افشا نمایند و بر حقوق فطری بشر، که مرزهای عقیدتی را درمی‌نوردد، تکیه کنند.

همزیستی مسالمت‌آمیز؛ ثمره نگاه عدالت‌محور

رویکرد رهبر شهید مجاهد در مسئله تعامل با ادیان، بر اساس عدل و مبارزه با ظلم است و بر همزیستی مسالمت‌آمیز میان پیروان ادیان تأکید فراوان دارد. ایشان می‌فرمایند: «ما از اسلام آموخته‌ایم که باید با پیروان ادیان دیگر با انصاف و عدالت برخورد کرد» و «مسلمانان می‌توانند با پیروان ادیان مختلف در همه جهان، در صلح و آرامش زندگی کنند.» (۱۵)

ایشان همچنین، بر اساس سیره امیرالمؤمنین علی (علیه‌السلام)، بر لزوم دفاع از حقوق غیرمسلمانان تأکید کرده و به خطبه ۲۷ نهج‌البلاغه استناد می‌کنند که حضرت، از تعرض به زنان مسلمان و غیرمسلمانِ معاهَد، به‌شدت گلایه می‌کنند.

قرآن کریم نیز در آیه ۶۴ سوره آل‌عمران، همه اهل کتاب را به «کلمه سواء» (الله) فرا می‌خواند: «قُلْ یَا أَهْلَ الْکِتَابِ تَعَالَوْا إِلَىٰ کَلِمَةٍ سَوَاءٍ بَیْنَنَا وَبَیْنَکُمْ» (۱۳). رهبر شهید مجاهد، با الهام از این آیه، بر مشترکات ادیان تأکید کرده و می‌فرمایند: «اسلام به مسیحیت می‌گوید: "تعالوا الی کلمة سواء بیننا و بینکم". مشترکات را با آنها مورد ملاحظه قرار می‌دهد.»

نتیجه‌گیری

مجموعه مستندات ارائه‌شده از متون مقدس ادیان ابراهیمی و زرتشتی و بیانات رهبر شهید مجاهد، به‌خوبی نشان می‌دهد که عدالت، بنیادی‌ترین محور برای ایجاد وحدت میان ادیان است. آنچه امروز جهان از پیروان ادیان انتظار دارد، نه گفت‌وگوهای بی‌نتیجه بر سر اختلافات کلامی، بلکه ایستادگی مشترک در برابر ظلم است. این همگرایی، یک انتخاب تاکتیکی نیست، بلکه ضرورتی تمدنی و تکلیفی الهی است که در متون مقدس همه ادیان به آن فرمان داده شده است.

رهبر شهید مجاهد در این باره می‌فرمایند: «اساس کار حکومتی که بر اساس دین و بر اساس اسلام به وجود می‌آید، لا تَظلِمونَ وَ لا تُظلَمون است؛ اساس کارش مقابله با ظالم است، مبارزه با ظالم است. این اصل، نه فقط برای مسلمانان، بلکه برای همه پیروان ادیان الهی که به دنبال اقامه عدل هستند، وظیفه‌ای مشترک محسوب می‌شود.

عدالت، جز با همدلی و همکاری همه آزادی‌خواهان و عدالت‌جویان، فارغ از مذهب و نژاد، محقق نخواهد شد و این پیامی است که رهبر شهید مجاهد در طول سال‌ها بر آن تأکید کرده‌اند: همگرایی ادیان در مبارزه با ظلم، نه یک انتخاب، بلکه ضرورتی تمدنی است.