روایت آتئیست‌ها از جنگ با ایران؛ از «فرصت براندازی» تا «تعلیق اخلاقی»

پایگاه خبری تحلیلی فرقه نیوز: حملات نظامی آمریکا و اسرائیل علیه ایران که پس از شکست مذاکرات آغاز می‌شود، در بازه زمانی اسفند ۱۴۰۴ تا فروردین ۱۴۰۵ ادامه پیدا می‌کند و گزارش‌هایی از هدف قرار گرفتن زیرساخت‌ها و مناطق غیرنظامی منتشر می‌شود[1]. در این بستر، شبکه‌های آتئیستی فارسی‌زبان به‌سرعت وارد میدان روایت‌سازی می‌شوند و چارچوب‌های تفسیری خاصی از جنگ ارائه می‌دهند.

۱. بازتعریف جنگ به‌مثابه «پیامد داخلی»

در بخش قابل توجهی از این شبکه‌ها، جنگ نه به‌عنوان «تهاجم خارجی»، بلکه به‌عنوان «نتیجه طبیعی سیاست‌های جمهوری اسلامی» تبیین می‌شود.

در کانال‌هایی مانند «جمهوری بی‌خدایان» و «حزب براندازان»، این گزاره به‌طور مکرر بازتولید می‌شود که «جنگ محصول مستقیم ایدئولوژی حاکم است»[2][3].

آرمین نوابی در برنامه‌های خود، پیام‌های ارسالی از مخاطبان داخل ایران را بازنشر می‌کند و آن‌ها را به‌عنوان نشانه‌ای از حمایت بخشی از جامعه از حملات معرفی می‌کند[4]. در این روایت، مسئولیت جنگ به‌طور کامل به ساختار سیاسی داخلی نسبت داده می‌شود و نقش کنشگران خارجی به حاشیه می‌رود.

در کانال‌هایی مانند «atheismt» و «اسرار جمهوری اسلامی» نیز تحلیل‌های شبه‌خبری و ترکیبی منتشر می‌شود که در آن‌ها، جنگ به‌عنوان پیامد «انزوای بین‌المللی» و «سیاست‌های منطقه‌ای ایران» بازنمایی می‌شود[5]. این نوع تحلیل، با تمرکز بر علل داخلی، عملاً از برجسته‌سازی نقش آمریکا و اسرائیل در آغاز درگیری پرهیز می‌کند.

۲. تبدیل جنگ به «ابزار براندازی»

در لایه‌ای رادیکال‌تر، برخی از این شبکه‌ها جنگ را به‌عنوان یک «فرصت تاریخی» برای تغییر سیاسی تحلیل می‌کنند.

«حزب براندازان» با انتشار محتواهایی با مضامین صریح و بعضاً خشونت‌آمیز، مخاطبان را به «مسلح شدن» و تشدید تقابل دعوت می‌کند[3]. در این چارچوب، جنگ نه یک وضعیت اضطراری، بلکه یک موقعیت راهبردی برای فروپاشی ساختار سیاسی تلقی می‌شود.

کانال «من زئوس هستم» نیز با انتشار سلسله‌کلیپ‌ها و تحلیل‌ها، به بررسی روند جنگ و سناریوهای ادامه آن می‌پردازد[6].

زئوس در این محتواها، از «تشدید درگیری» و «ادامه جنگ» به‌عنوان روندی قابل انتظار یاد می‌کند و در برخی موارد، آن را در راستای «نابودی ساختار دینی» ارزیابی می‌کند[6].

در برخی کانال‌های دیگر نیز این گزاره تکرار می‌شود که «سقوط جمهوری اسلامی، حتی اگر در بستر جنگ رخ دهد، قابل قبول است»[5]؛ گزاره‌ای که نشان می‌دهد جنگ به‌صورت ابزاری در خدمت هدف سیاسی قرار می‌گیرد.

۳. غلبه تحلیل‌های انتزاعی و تعلیق موضع اخلاقی

در کنار این رویکردهای صریح، بخشی از چهره‌ها و کانال‌ها به سمت تحلیل‌های فلسفی و حقوقی حرکت می‌کنند، اما بدون اتخاذ موضع روشن در قبال اصل جنگ.

وریا امیری در برنامه‌هایی مانند «آیا جنگ هم قانون دارد؟» به بررسی ابعاد اخلاقی و حقوقی جنگ می‌پردازد و تلاش می‌کند آن را در چارچوب نظری تحلیل کند[7]. او جنگ را در قالب «هزینه‌های ایدئولوژی» تبیین می‌کند و بر نقش ساختار سیاسی ایران در شکل‌گیری بحران تأکید دارد.

با این حال، در این نوع مواجهه، محکومیت صریح حملات نظامی یا دفاع از قربانیان جنگ، در حاشیه قرار می‌گیرد و جای خود را به تحلیل‌های انتزاعی می‌دهد. به‌عبارت دیگر، «فهم جنگ» جایگزین «موضع‌گیری اخلاقی» می‌شود.

۴. حضور محدودِ گفتمان ضد جنگ

در میان این جریان، تنها طیفی محدود به‌صورت صریح جنگ را محکوم می‌کند.

وفا پیوندیان شیرازی با امضای بیانیه‌ای جمعی، خواستار توقف فوری جنگ و پایان دادن به جنایت‌های جنگی می‌شود[8]. در این رویکرد، جنگ به‌عنوان یک فاجعه انسانی مورد توجه قرار می‌گیرد، نه یک فرصت سیاسی.

همچنین شاهین نجفی در مواضع خود تأکید می‌کند که تغییر سیاسی باید از درون جامعه ایران شکل بگیرد و مداخله نظامی خارجی نمی‌تواند مسیر مطلوبی برای تحول باشد[9].

۵. حاشیه‌نشینی بُعد انسانی جنگ

یکی از ویژگی‌های برجسته این فضا، کم‌رنگ بودن توجه به پیامدهای انسانی جنگ است.

در کانال‌هایی مانند «دروغ‌ها و خرافات اسلام» و «خرافات‌شکن»، جنگ به بستری برای نقد دین و تمسخر باورهای مذهبی تبدیل می‌شود[10]. تمرکز این محتواها بر تخریب مبانی دینی است و نه بر روایت رنج غیرنظامیان یا پیامدهای انسانی درگیری.

در نتیجه، «انسانِ درگیر جنگ» به حاشیه می‌رود و جای خود را به «سوژه ایدئولوژیک» می‌دهد؛ سوژه‌ای که بیشتر

در چارچوب نزاع فکری تعریف می‌شود تا یک واقعیت انسانی.

۶. واکنش‌های بین‌المللی؛ فاصله از الگوی فارسی‌زبان

در سطح بین‌المللی، برخی چهره‌های شاخص آتئیست رویکرد متفاوت‌تری اتخاذ می‌کنند.

سم هریس Sam Harris در اپیزودهای پادکست خود، به نقد «سردرگمی اخلاقی» در مواجهه با جنگ می‌پردازد و عملکرد دولت آمریکا را نیز مورد پرسش قرار می‌دهد[11]. او تلاش می‌کند مسئله را در چارچوبی گسترده‌تر و با در نظر گرفتن پیچیدگی‌های اخلاقی تحلیل کند.

ریچارد داکینز Richard Dawkins نیز با نقد تفسیرهای دینی از جنگ، آن را نمونه‌ای از «بازتولید جنگ‌های مقدس» در جهان معاصر می‌داند و نسبت به پیوند خوردن خشونت با روایت‌های مذهبی هشدار می‌دهد[12].

این تفاوت نشان می‌دهد که در سطح بین‌المللی، تمرکز بیشتری بر «اخلاق جنگ» وجود دارد، در حالی که در فضای فارسی‌زبان، «کارکرد سیاسی جنگ» برجسته‌تر است.

تحلیل نهایی

بر اساس داده‌های موجود، الگوی رفتاری شبکه‌های آتئیستی فارسی‌زبان در این بحران، در چند محور قابل صورت‌بندی است:

جابجایی کانون تقصیر: عامل اصلی جنگ، به‌طور کامل در داخل تعریف می‌شود.

ابزارسازی از بحران: جنگ به‌عنوان فرصتی برای تحقق اهداف سیاسی مورد استفاده قرار می‌گیرد.

تعلیق اخلاقی: محکومیت صریح جنگ جای خود را به تحلیل یا سکوت می‌دهد.

حاشیه‌نشینی انسان: رنج و پیامدهای انسانی جنگ در اولویت قرار نمی‌گیرد.

این الگو با نوعی «الحاد عمل‌گرا» قابل توضیح است؛ رویکردی که در آن، ارزش‌گذاری پدیده‌ها نه بر اساس اصول اخلاقی جهان‌شمول، بلکه بر مبنای کارکرد سیاسی آن‌ها انجام می‌شود.

جمع‌بندی

جنگ ۱۴۰۴–۱۴۰۵، شکاف‌های درونی جریان آتئیستی فارسی‌زبان را آشکار می‌کند. در حالی که انتظار می‌رود مخالفت با خشونت به‌عنوان یک اصل انسانی برجسته شود، در عمل «نقد جمهوری اسلامی» به محور اصلی روایت تبدیل می‌شود و «محکومیت تجاوز خارجی» در حاشیه قرار می‌گیرد.

در نتیجه، روایت غالب در این فضا، روایتی است که جنگ را نه یک فاجعه انسانی، بلکه یک «موقعیت سیاسی» می‌بیند؛ روایتی که خود به یکی از مهم‌ترین نقاط مناقشه در تحلیل رفتار این جریان تبدیل می‌شود.

پینوشت 

[1] [https://fa.wikipedia.org/wiki/](https://fa.wikipedia.org/wiki/
[2] [https://t.me/ar_persian](https://t.me/ar_persian)
[3] [https://t.me/mouta7](https://t.me/mouta7)
[4] [https://www.youtube.com/@RepublicOfAtheists](https://www.youtube.com/@RepublicOfAtheists)
[5] [https://t.me/atheismt](https://t.me/atheismt)
[6] [https://t.me/zeus110](https://t.me/zeus110)
[7] [https://t.me/veriaamiri](https://t.me/veriaamiri)
[8] [https://www.iran-emrooz.net](https://www.iran-emrooz.net)
[9] [https://www.youtube.com/@ShahinNajafiOfficial](https://www.youtube.com/@ShahinNajafiOfficial)
[10] [https://t.me/khorafatIslam](https://t.me/khorafatIslam)
[11] [https://www.samharris.org/podcasts/making-sense-episodes/465-more-from-sam-iran-jihadism-conspiracism-ai-disruption-the-manosphere-and-more](https://www.samharris.org/podcasts/making-sense-episodes/465-more-from-sam-iran-jihadism-conspiracism-ai-disruption-the-manosphere-and-more)
[12] [https://richarddawkins.net](https://richarddawkins.net)